» AARDBEVING
De aardkorst (lithosfeer) bestaat uit een aantal bewegende delen of platen, die voortdurend botsen en weer uit elkaar drijven. Totaal zijn er éénentwintig platen, negen grote en een twaalftal kleinere. De zes continenten liggen op evenzoveel grote platen, en worden continentale platen genoemd. De overige platen zijn oceaanplaten en vormen het grootste deel van de oceaanbodem. De studie van de tektonische platen of platentektoniek, helpt de continentendrift, de groei van de zeebodem, vulkaanuitbarstingen en de vorming van gebergten te verklaren. De kracht achter de beweging van de tektonische platen is waarschijnlijk de langzame, kolkende beweging van de mantel, waarin het gesteente omhoog wordt gestuwd door de hoge temperaturen en dan weer zakt door afkoeling. Deze cyclus duurt miljoenen jaren.
De continenten drijven al miljoenen jaren langzaam over het
Het verschuiven van de platen is al miljoenen jaren bezig waardoor het uiterlijk van de aarde steeds verandert. Als je goed naar de wereldbol kijkt, dan zie je dat de oostkust van Noord- en Zuid-Amerika precies past aan de westkust van Europa en Afrika. Deze continenten zijn dus in miljoenen jaren uit elkaar gedreven (continentendrift).

Divergerende platen
Daar waar platen uit elkaar drijven, komt er gesmolten gesteente (vloeibaar magma) omhoog als lava. Hierdoor groeit nieuw materiaal aan de platen vast. Op deze manier worden nieuwe oceaanplaten gevormd. De plaats waar dat gebeurt noemt men ook wel oceaanruggen. Oceaanruggen zijn zelden meer dan 1500 meter hoog, maar ze kunnen zich duizenden kilometers lang over de zeebodem slingeren. In alle grote oceanen bevindt zich een oceaanrug. Een voorbeeld hiervan is de Mid-Atlantische Rug in de Atlantische Oceaan, die loopt van de Noordpool tot de Zuidpool. Oceaan ruggen zijn gebieden met een grote vulkanische activiteit en veel aardbevingen.

Convergerende platen
Op veel plaatsen komen de enorme platen van het aardoppervlak naar elkaar toe, langzaam maar met een onvoorstelbare kracht. Soms wordt de rand van de plaat geleidelijk vernietigd door de kracht van de botsing. Maar soms rimpelt de rand van de plaat, zodat er bergketens ontstaan.
Als de ene tektonische plaat bij een botsing onder de andere wordt gedwongen noemt men dit subductie. Dit gebeurt meestal doordat een zware oceaanplaat op een lichtere continentale plaat botst. Een voorbeeld hiervan is de kust van de Stille Oceaan in Zuid-Amerika. De oceaanplaat schuift daar naar beneden in de asthenosfeer. Door de hitte van asthenosfeer, smelt het materiaal naarmate het dieper komt. Aan de oppervlakte zie je hierdoor een oceaantrog ontstaan, gevolgd door een eilandenboog. Ook komen hier veel vulkanische activiteiten en aardbevingen voor.
Groeiende Atlantische Oceaan
IJsland ligt op de Mid-Atlantische Rug. De tekening toont wat er kan gebeuren langs de rug als de Noord-Amerikaanse en de Europese plaat uit elkaar drijven. De rug (hier vanuit het zuiden bekeken) loopt verder voorbij de noordelijke top van IJsland.Als continentale platen botsen, splitst één van de platen in twee lagen. Een onderlaag van dicht mantelgesteente en een bovenlaag van licht korstgesteente. Wanneer de mantellaag eronder schuift, wordt de bovenlaag afgepeld en opgeplooid tegen de andere plaat waardoor bergketens ontstaan, zoals de Alpen. Dit zijn opgeplooide bergen.
Schuivende platen
Op de wereldkaart kun je goed de vorm van de continenten (werelddelen) herkennen. Ze worden omringd door oceanen. Continenten en oceaanbodems liggen op platen; stukken van de aardkorst die ieder ook hun eigen vorm hebben.
Er zijn zeven enorm grote platen en een aantal minder grote, die samen als in elkaar passende puzzelstukken de hele aardbol bedekken. Die platen verschuiven een beetje. Daar merk je weinig van, ze verschuiven hoogstens één tot twintig centimeter per jaar. De continenten bewegen mee. Europa en Noord-Amerika drijven elk jaar 5 centimeter verder uit elkaar. 
De beweging van de twee platen ten opzichte van elkaar vindt voornamelijk plaats langs een paar grote, noordwaarts hellende breuken aan de voet van de Himalaya: de Main Frontal thrust, de Main Central thrust, de Main boundary thrust en de Main Mantle thrust. Deze breuken bestaan op zichzelf vaak ook weer uit een set kleinere breuken. In het landschap zijn die individuele schuifvlakken moeilijk allemaal terug te vinden.
Dicht bij Muzaffarabad, ongeveer 10 km ten zuidwesten van de aardbeving van oktober 2005, zijn breuken zichtbaar die Pleistocene rivierafzettingen (zand, grind) hebben geplooid. Dat geeft al aan dat de regio al 100.000-den jaren van tijd tot tijd zware aardbevingen meemaakt.
In onderstaande reportage legt dr Bernd Andeweg aan het eind uit hoe deze beving tot stand kwam en hoe die te maken heeft met de vorming van de Himalaya: Aardbevingen in het noorden van Pakistan, India en Afghanistan worden veroorzaakt doordat de Indisch-Australische plaat met een snelheid van zo'n 4 cm per jaar naar het noorden beweegt. Daarbij botst de plaat met de Euraziatische plaat. Die beweging gaat niet geleidelijk, maar met schokken. Als de spanning in de korst hoog genoeg is, kan er ineens beweging plaatsvinden langs een breukvlak en schiet de Indische plaat weer een stukje verder onder Eurazie.Het gevolg van de botsing is duidelijk: het hoogste gebergte van de wereld: de Himalaya. Maar ook ver in China en Rusland zijn gebergten ontstaan door deze botsing. Deze botsing is ook niet de minste. Met een voor geologen noodvaart is India in de afgelopen 100 miljoen jaar van dicht bij de huidige Zuidpool over de evenaar naar het noordelijk halfrond komen zetten. Zie daarvoor de animatie in onderstaande link:
Algemene uitleg over plaattektoniek De aardkorst in beweging! De Aarde is zijn ontstaan aan het afkoelen. De volledig vloeibare bol, die het bij zijn ontstaan was, heeft langzaam maar zeker een afgekoelde korst gekregen. Op dit moment is die aardkorst ongeveer 5-10 kilometer dik onder oceanen en gemiddeld 30 kilometer bij continenten. De aardkorst is niet één geheel, maar bestaat uit een aantal 'scherven', die we 'platen' noemen. Hieronder zie je een figuur van die platen:De platen liggen niet stil, maar bewegen ten opzichte van elkaar. Hoe en hoe snel staat met pijltjes en getallen aangegeven in de figuur. De getallen geven centimeters per jaar aan: de platen bewegen ongeveer met de snelheid waarmee je vingernagels groeien.

Waarom bewegen die platen eigenlijk?
Daar komt dat afkoelen van de Aarde weer om de hoek kijken. Net als een verwarming die, door zelf af te koelen het lokaal verwarmt, ontstaan er in het binnenste van de Aarde stromingen van 'vloeibaar' materiaal(boven de 1300 graden Celsius). Vanuit de diepte stijgt warm en daardoor lichter materiaal, op naar het aardoppervlak. Daar aangekomen moet het links of rechtsaf. Daarbij trekt het 'vloeibare' materiaal de platen die daar op liggen met zich mee. Wat voor gevolgen heeft dat bewegen?
Er zijn eigenlijk maar drie bewegingen tussen platen mogelijk:Je ziet zelf al een beetje wat er daarvan komt: oceanen die zich openen, gebergten die ontstaan. Door de 'aandrijving' van onderen, neemt de spanning in de aardkorst toe, tot de krachten groot genoeg zijn om de korst te breken of een al bestaande breuk te laten bewegen. Dat gaat niet geleidelijk, maar met schokken. Inderdaad: aardbevingen!Bij aardbevingen verschuift de aardkorst dus een beetje. Vaak niet meer dan een paar centimeter, maar soms duidelijk zichtbaar aan het aardoppervlak, zoals hierboven in wegen in California en Alaska. Je snapt wel dat er heel wat aardbevingen (en dus tijd) voor nodig is, voor een gebergte van een paar kilometer hoog is gevormd!

VOLGENDE PAGINA


[ terug... ]Omhoog


.



.

Fale hafez


Tabire khab



Copyright 2002-2017